تاثیر میزانسن و نشانه ها در عکاسی تبلیغاتی

تاثیر میزانسن و نشانه ها در عکاسی تبلیغاتی

1) میزانسن : واژه ای است که از زبان فرانسه گرفته شده و اولین بار با ترجمه نمایشنامه های غربی به فارسی ، وارد زبان فارسی شده است . میزانسن در لغت به معنی صحنه پردازی کردن است ولی به طور خاص به نحوه بکارگیری وسایل صحنه در مقابل دیدگان مخاطبان گفته میشود . در عکاسی هم به نحوه استفاده وسایل و نحوه قرارگیری آنها در مقابل دوربین به طور معمول میزانسن گفته میشود . البته کاربرد وسیع این واژه در تئاتر و سینماست ولی اگر فیلم را حاصل کنار هم قرارگیری تک فریم ها بدانیم و بگوئیم که فیلم از کنار هم قرار گرفتن تعداد بسیار زیادی عکس ساخته میشود بنابراین هر یک فریم میزانسن خاص خود را دارد که البته در سینما به خاطر وجود عنصر حرکت در کل فیلم معنا پیدا میکند . همچنین در تئاتر به نحوه قرارگیری بازیگران به گونه ای که تاکید بر روی یک یا چند بازیگر و یا قسمت خاصی از صحنه باشد میزانسن گفته میشود . حال اگر در صحنه عکاسی محصول مورد نظر را بازیگر فرضی خود بدانیم ، نحوه قرارگیری محصول جلوی دوربین و همچنین ارتباط آن با دیگر وسایل صحنه عکاسی را میتوان میزانسن عکاسی دانست ( البته باید توجه داشت کادربندی عکاس بر روی این موضوع تاثیر زیادی میگذارد )
نکته : آنچه باید توجه داشت تفاوت میان میزانسن و ترکیب بندی است . چرا که ممکن است در میزانسنی تاکید لازم و کافی بر روی شی مور نظر بوجود بیاید ولی ترکیب بندی درستی نداشته باشد و یا بلعکس در ترکیب بندی درستی تاکید لازم و کافی بر روی شی نباشد . بنابراین باید توجه داشت که هدف اصلی در به کار بردن کلمه میزانسن به جای ترکیب بندی همین نکته است که در میزانسن حتی الامکان تاکیدی بوجود می آید ولی در ترکیب بندی لزوما ممکن است این اتفاق نیافتد ( باید گفت تاکید شرط لازم برای میزانسن است ولی برای ترکیب بندی شرطی لازم نیست ) .

2) نشانه : افراد زیادی نشانه را تعریف کرده اند ولی تعریفی که در لغتنامه دهخدا یافتم بسیار ساده تر و همه فهم تر بود : نشانه یعنی علامت ، چیزی که نشانس میدهد و هدایت میکند این تعریفی ایست که هم ساده است و هم به مقصود من از نشانه نزدیک تر است . ( این بدان معنی نیست که تعاریف دیگر با مقصود من از نشانه همخوان نیستند ) . همچنین افراد گوناگونی درباره نشانه شناسی در حیطه های گوناگون بحث کرده اند ولی از آنجایی که هدف من بحث پیرامون فلسفه هنر نیست نظری گذرا به نظرات سه تن از افرادی که سرشناس تر از دیگران در این زمینه هستند می اندازم : 1 – فردینان دوسوسور 2- چارز سندرس پیرس 3 – رولان بارت .

فردینان دوسوسور : سوسور بیان میکند که نشانه از دو بخش تشکیل شده است ، دال و مدلول . دال در حقیقت شکل ظاهری نشانه است و مدلول تصور و معنایی است که آن نشانه ایجاد میکند . به طور مثال گفتن کلمه درخت یک دال است و تصویری که از درخت در ذهن ایجاد میشود مدلول آن است . سوسور زبانشناسی را زیر مجموعه علم نشانه شناسی و نشانه ها را شاخه ای از علم روانشناسی اجتماعی میدانست و معتقد بود که اثر هنری در قالب نظام های نشانه شناسی شکل میگیرد . او این نظام ها را در 6 گروه نشانه شناسی دسته بندی کرده : 1 – نشانه های زبانی گفتاری 2 – نشانه های زبانی نوشتاری 3 – نشانه های آوایی غیر زبان شناسانه 4 – نشانه های تصویری 5 – نشانه های موسیقی یایی 6 – نشانه های حرکتی. ومیگوید در یک اثر هنری میتواند 1 نشانه وجود داشته باشد و یا همگی نشانه ها حضور داشته باشند مانند عکس که دارای نشانه های تصویری است و فیلم که تقریبا تمامی شش مورد را دارد . همزمان با سوسور که نشانه شناسی را بیشتر به صورت صوری و زبانشناسانه بررسی کرده پیرس نشانه شناسی را کاربردی تر بررسی کرده .

چارز سندرس پیرس : پیرس نشانه ها را به 3 دسته تقسیم میکند :
1 : Iconic- نشانه های شمایلی
2 : signal- نشانه های نمایه ای 
3 : symbolic – نشانه های نمادین
در نشانه های شمایلی رابطه بین نشانه و موضوع رابطه تشابهی است به طور مثال عکس یک پرتره و خود شخص ( در حقیقت در بحث عکاسی صنعتی که بنده ارائه کردم به همین مورد پیرس استناد کرده ام که خود محصول یک نشانه تصویری از خودش است و یک شمایل است ) . در نشانه های نمایه ای بین نشانه و موضوع آن رابطه مفهومی یا علی برقرار است مثلا نشانه ساعت به مفهوم زمان و یا دود به عنوان آتش . در نشانه های نمادین بین نشانه و موضوع آن رابطه قراردادی برقرار است مانند زبان ، الفبا و علائم راهنمایی و رانندگی . پیرس تصاویر را شمایلی ، نمودار ها را نمایه ای و استعاره را نمادین می داند . نکته ای که قابل ذکر است این که پیرس بیان میکند که این طبقه بندی نسبی است و در حقیقت وابسته به متن ( عکس، فیلم ، رمان ، داستان و …. ) است و هر نشانه بنابر جایگاه و ارتباط با نشانه های دیگر می تواند در نظام نشانه ای دیگر جای بگیرد یعنی نشانه ای که در جایی شمایلی است در جای دیگر نمادین باشد . چنانکه یک محصول در یک عکس خام میتواند شمایلی باشد ولی در عکسی دیگر و در کنار محصولی دیگر خود تبدیل به نشانه ای نمادین شود .

رولان بارت : بارت به دو سطح معنایی در عکس اشاره میکند ( بحث بارت خود حدیثی مفصل است و بنده فقط اشاره ای به آن کرده ام ) 1 – دلالت صریح 2 – دلالت ضمنی .
بارت میگوید دلالت صریح همان چیزی است که عکس به ما نشان می دهد که اگر مقایسه ای ساده انجام دهیم همان نشانه های شمایلی پیرس است . به طور مثال یک عکس از طبیعت بی جان ممکن است گل هایی را در داخل گلدانی بر روی میز نشان دهد و حال همان عکس می تواند بیانگر آرامش هم باشد که بارت مورد دوم را دلالت ضمنی مینامد که باز در مقام مقایسه می توان آن را با نشانه های نمایه ای پیرس یکی دانست .
نکته آخر و اصلی اینکه آنچه که از (( نشانه ها )) در (( تاثیر میزانسن و نشانه ها در درک بهتر محصول )) مقصود من بوده است در حقیقت تلفیق تمام نشانه هایی است که پیرس نام می برد .

نویسنده و گردآورنده : محمد محقق تبار

تصویر : عکسی از محصولات المائده / عکاس : محمد محقق تبار

ارسال پاسخ